اردشیر پشنگ

روابط بین الملل. سیاست خارجی و مسائل خاورمیانه با نگاه ویژه بر عراق

 
آتش جنگ ترکیه با کردها شعله‌ور می‌شود
نویسنده : اردشیر پشنگ - ساعت ۳:٠٩ ‎ب.ظ روز جمعه ۱٥ امرداد ۱۳۸٩
 

 یک سال پیش، رجب طیب اردوغان، نخست وزیر ترکیه، اعلام کرد که طرحی برای پایان دادن به جنگ با پیکارجویان حزب کارگران کردستان ترکیه (پ ک ک)، که تا کنون جان چهل هزار تن را گرفته است، در دست دارد.

امروز این طرح با شکست مواجه شده است. حملات پ ک ک در سال جاری که تا کنون به کشته شدن پنجاه سرباز ترک انجامیده، موجب شعله ور شدن دوباره آتش جنگ و حملات تلافی جویانه از سوی نیروی زمینی و هوایی ترکیه به شمال عراق شده است.

ماه اوت سال گذشته، آقای اردوغان، پس از ملاقات با نمایندگان حزب جامعه دموکراتیک، اصلی ترین حزب کردهای ترکیه که با هدف یافتن راهی برای پایان دادن به درگیریها در بخش کرد نشین ترکیه انجام گرفته بود، گفت:" ملت ما اتحاد می خواهد و دیگر تمایلی به خون ریزی، کشتار بیشتر و دیدن اشک مادران ندارد."

این اولین بار بود که دولت ترکیه متعهد می شد در جستجوی راهی مسالمت آمیز و دموکراتیک برای حل این مشکل برآید.

صحبت از پایان دادن به محدودیتهای استفاده از زبان کردی، حضور نهادهای جدید حقوق بشر در منطقه و شروع دورانی جدید در روابط دولت ترکیه با بزرگترین اقلیت قومی این کشور بود.

اما دولت بر خلاف قولش، تا ماه نوامبر هنوز طرح پیشنهادیش را به مجلس ارائه نداده بود.

گشایش دموکراتیک

پروفسور مایا آراکون از دانشگاه یدی تپه استانبول می گوید: "هیچگاه طرح دقیقی در این مورد وجود نداشت. این صحبت بدون هیچ زمینه و از زمانی مطرح شد که آقای اردوغان از سفر واشنگتن بازگشت. باراک اوباما در این ملاقات، با او در مورد طرح آمریکا برای خروج از عراق تا سال ۲۰۱۱ صحبت کرده بود." "با مساله کردها باید فراتر از سیاستهای حزبی برخورد می شد"

پروفسور مایا آراکون از دانشگاه یدی تپه استانبول

آقای اوباما از ترکیه خواسته بود تا پس از ترک آمریکا، برای حفظ ثبات منطقه آماده باشد؛ و این باعث فشار بر ترکیه جهت پایان دادن به تنشها در منطقه شد.

حملات پ ک ک در جنوب شرقی ترکیه عمدتا توسط پیکارجویان مستقر در شمال عراق انجام می شود که برای عملیات از مرز عبور می کنند.

آقای اردوغان از دو حزب ملی گرای مخالف هم دعوت کرد تا در تهیه طرحی که او از آن به عنوان"گشایش دموکراتیک" یاد می کرد، مشارکت کنند؛ اما آنها در مقابل، با رد این پیشنهاد، او را به خیانت و سازش با تروریستها متهم کردند.

پروفسور آراکون می گوید: "با این مساله باید فراتر از سیاستهای حزبی برخورد می شد. اما احزاب مخالف، برای مخالفت با هر آنچه دولت می گوید، سعی در جلب حمایت طرفدارانشان دارند."

در ماه اکتبر سال پیش، پ ک ک اعلام کرد قصد دارد سی تن از اعضایش از جمله هشت پیکارجوی عضو شاخه نظامی را برای آزمایش حسن نیت دولت، از عراق به ترکیه باز گرداند؛ و این بهترین فرصت را برای احزاب مخالف در حمله به این طرح فراهم کرد.

عبدالله اوجالان، رهبر زندانی این حزب، قبلا تهدید کرده بود که "نقشه راه" خودش را به اجرا خواهد گذاشت.

دولت مستاصل می شود

پ ک ک از مشارکت در این گشایش دموکراتیک، سهم خود را می خواست و هدف دولت محدود کردن ستیزه جویان بود.

در شرایط عادی، حتما این پیکارجویان به محض عبور از مرز دستگیر می شدند؛ اما در این مورد آنها آزاد گذاشته شدند.

پس از ورود به شهر کرد نشین دیاربکر، این افراد مورد استقبال شدید دهها هزار هوادار پ ک ک قرار گرفتند.

این استقبال با پاسخ خشمگینانه ملی گراها و کهنه سربازان در سراسر ترکیه رو به رو شد که معتقد بودند پ ک ک نسبت به کشته شدگان جنگ بی احترامی می کند.

دولت مستاصل شد. ترکها سالها تلاش کرده بودند تا پ ک ک را به عنوان گروهی "وحشی تروریست" معرفی کنند. نام این گروه توسط آمریکا اتحادیه اروپا جزو گروههای تروریستی ثبت شده است.

هواداران اوج آلان در استانبول

درخواست پ ک ک برای شرکت در مذاکرات به عنوان نماینده اصلی کردها برای هر دولتی غیر قابل تصور بوده است

درخواست پ ک ک برای شرکت در مذاکرات به عنوان نماینده اصلی کردها برای هر دولتی غیر قابل تصور بوده است.

بنابراین طرح آقای اردوغان که در نوامبر به مجلس تقدیم شد، جزئیات زیادی را در بر نمی گرفت.

پس از چند ماه دادگاه قانون اساسی فعالیت حزب جتمعه دموکراتیک را با ادعای رابطه با پ ک ک ممنوع اعلام کرد و صدها تن از مقامات محلی کرد توسط دولت دستگیر شدند.

تندروهای جنگ طلب

برای بسیاری از کردها همه چیز به روال معمول برگشته بود. امینه آینه، نماینده مجلس و عضو حزب جامعه دموکراتیک اعلام کرد: "گشایش دموکراتیک پایان یافته است."

پ ک ک در آوریل ۲۰۰۹ اعلام آتش بس کرده بود؛ اما امسال با آب شدن برف زمستانی در پناهگاههای امن کوهستانیشان، حمله به اهداف نظامی را شروع کردند.

عبدالله اوجالان در ۳۱ ماه مه از سلول خود در داخل زندان اعلام کرد آتش بس تمام شده و او دیگر به گفت و گو با دولت امیدی ندارد.

امید فرات، روشنفکر کرد می گوید: "پ ک ک به دست عده ای تندرو رهبری می شود؛ افرادی که تنها مهارتشان در مبارزه است و از این گشایش دموکراتیک احساس تهدید می کنند. آنها می خواهند حضورشان حس شود و حاضر نیستند کوتاه بیاییند و از دولت حمایت کنند."

در هفته های اخیر حتی لحن آقای اردوغان هم جنگ طلبانه شده است و ستیزه جویان را تهدید می کند که آنها را در خون خودشان غرق خواهد کرد؛ در عین حال او هنوز هم اصرار دارد گشایش دموکراتیک تنها راه پیش رو است.

بخشهای دیگر جامعه ترکیه نیز در حال وارد شدن به معرکه هستند.

اتحادیه تجار و صاحبان صنایع ترکیه، قدرتمندترین انجمن تجاری این کشور به نحو کم سابقه ای وارد موضوع شده و ضمن انتقاد از عملکرد دولت، خواستار نگرشی نو به این مساله شده است.

صدها سازمان غیر دولتی و گروههای مختلف جامعه مدنی در جنوب شرقی ترکیه گرد هم آمدند و از پ ک ک و نیروهای مسلح ترکیه خواستند تا به در گیریها پایان دهند.

با توجه به اینکه حمایت مردمی دولت کم شده و تنها یک سال تا زمان انتخابات مانده است، دولت قادر به انجام کار مهمی در این زمینه نخواهد بود. با این وجود در بعضی موارد، تغییراتی دیده می شود.

برای اولین بار فرهنگ و زبان کردی در دانشگاههای جنوب شرقی ترکیه تدریس می شود. سیاستمداران کرد هم دائما در حال چانه زنی برای رفع محدودیت در استفاده از زبان کردی برای فعالیت انتخاباتی هستند.

امید فرات می گوید: "مهمترین موفقیت این دولت پایان دادن به دوران انکار است. آنها اکنون پذیرفته اند که مردم کرد و کرد زبان هم وجود دارند."