اردشیر پشنگ

روابط بین الملل. سیاست خارجی و مسائل خاورمیانه با نگاه ویژه بر عراق

 
جدال سه تفنگدار عراقی برای ورود به کاخ نخست وزیری
نویسنده : اردشیر پشنگ - ساعت ۱٢:٥٢ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ۱۸ شهریور ۱۳۸٩
 

روزنامه فرهیختگان/ پنجشنبه ١٨ شهریور ١٣٨٩/ صفحه ١٠:

اردشیر پشنگ: بیش از شش ماه از برگزاری دومین دوره انتخابات پارلمانی عراق سپری شده است و در حالیکه علیرغم وعده های داده شده مبنی بر حل بحران قدرت در ماه رمضان- این ماه نیز در آستانه به پایان رسیدن است؛ اما هیچ گشایش و قدم بزرگی برای عبور از بن بست سیاسی عراق برداشته نشده است و گروههای مختلف این کشور همچنان ناتوان از رسیدن به توفقی جدی برای تعیین کاندیدای نهایی نخست وزیری هستند. ورود رسمی «عادل عبدالمهدی» از سوی ائتلاف ملی به جمع کاندیداهای پست اول این کشور شاید تنها پیامد «دیپلماسی افطاری» در ماه اخیر بوده باشد. حال در این مجال به بررسی کلی وضعیت سه کاندید اصلی پست صدارت وزیران پرداخته می شود تا نهایتاً دید که شانس کدامیک از این سه تفنگدار برای ورود به کاخ نخست وزیری عراق بیشتر خواهد بود؟


 

عادل عبدالمهدی کاندیدای تازه نفس

هرچند جریان اصلاح به رهبری «ابراهیم جعفری» در جلسه انتخاب «عادل عبدالمهدی» به عنوان کاندیدای ائتلاف ملی برای پست نخست وزیری شرکت نکرد اما این عدم شرکت به دلیل وزن سیاسی جریان اصلاح که فقط یک کرسی پارلمانی از 70 کرسی ائتلاف مذکور را دارد- نتوانست تاثیر گزار باشد و نهایتاً «عبدالمهدی» جایگزین «جعفری» شد. البته این انتخاب عبدالمهدی را باید حرکتی آگاهانه و حساب شده از سوی دو ائتلاف ملی در شرایط حال حاضر عراق برشمرد. چراکه اینان می توانستند افراد پرسابقه دیگری همچون «احمد چلبی» رئیس کنگره ملی عراق را نیز به عنوان کاندیدای نهایی انتخاب کنند اما با درک واقع بینانه از وضعیت فعلی عراق و نیز سنجیدن کیفیت دیدگاه سایر ائتلافها در برابر کاندیدای مطرح شده، نهایتاً بدین نتیجه رسیدند تا نامزد اولیه ائتلاف یعنی ابراهیم جعفری را کنار زنند. چراکه وی در ایام زمامداری عراق از سوی همپیمانان سابقش یعنی کردها و نیز اعضای حزب الدعوه که اینک به ترتیب در ائتلافهای همپیمانی کردستان و دولت قانون حضور دارند به نوعی دچار کودتای سیاسی شده و از نخست وزیری برکنار گردید. احمد چلبی نیز که هرچند مقبولیت خاصی در میان خود شیعیان به عنوان مدیری کارآمد داشته اما مورد حساسیت شدید سنی های عراقی، کشورهای عربی منطقه و حتی ایالات متحده است؛ لذا فردی به کاندیداتوری این ائتلاف برگزیده شد که علاوه بر داشتن یک پیشینه قابل توجه و تحصیلات عالی از یکسو دارای روابط حسنه و گسترده ای هم با کردها و دیگر شیعیان و نیز سنی هاست و از سوی دیگر با اکثر بازیگران تاثیر گذار خارجی در عراق روابط ملایم و دوستانه ای در این سالها داشته است.

این اشراف زاده 68 ساله عراقی که پدرش زمانی یکی از وزاری دربار ملک فیصل پادشاه سابق و مخلوع عراقی بود خود نیز حتی سابقه حضور در حزب بعث در برهه ای از زمان را داشته و همچنین به دلیل سالها زندگی در اروپا و کسب مدارج عالی علمی (لیسانس و فوق لیسانس علوم سیاسی و دکترای اقتصاد سیاسی از فرانسه) و به لطف شخصیت منعطف و ملایمش هم اینک یکی از کاندیداهای اصلی رسیدن به پست نخست وزیری است. لازم به ذکر است که وی پس از برکناری ابراهیم جعفری از پست نخست وزیری در دوره پیشین، در رقابتی تنگاتنگ با «نوری مالکی» تنها با اختلاف یک رای شکست خورد اما به نظر می رسد اینبار این شانس را خواهد داشت تا شکست پیشین خود در برابر مالکی را جبران نماید.

در خصوص دیدگاه سایر گروهها به عبدالمهدی همانطور که اشاره شد وی روابط بسیار خوبی با رهبران کرد از جمله «جطالا طالبانی»، «مسعود بارزانی» و «برهم صالح» دارد و همچنین در میان اعضای ائتلاف دولت قانون که مالکی ریاست آنرا بر عهده دارد از احترام ویژه ای برخوردار است. یکی از رهبران برجسته العراقیه نیز پس از اعلام کاندیداتوری عبدالمهدی به خبرگزاری های عراق گفته است: «چنانچه العراقیه نتواند خود دولت را تشکیل دهد از میان دو رقیب دیگر عبدالمهدی را به مالکی ترجیح می دهد.» تمامی اینها نشانه هایی از این مهم است که این دارنده دکترای اقتصاد سیاسی هرچند خیلی دیر به جمع نامزدهای نخست وزیری پیوسته است و هرچند ائتلاف پشتیبانش آرای به مراتب کمتری از دو ائتلاف رقیب دارد؛ اما برای رسیدن به درب کاخ نخست وزیری قدمی جلوتر از دو رقیب دیگر است.

ایاد علاوی همچنان در محور

به نظر می رسد «ایاد علاوی» رهبر ائتلاف العراقیه -که توانست با کسب 91 کرسی پیروز اولیه انتخابات عراق نام گیرد- هرچند سابقه در طبابت داشته اما در سیاست بسیار کارکشته تر و قوی تر از دو رقیب دیگرش است. در سایه تلاشهای بی وقفه وی، پس از وارد آمدن شوک ناشی از تشکیل فراکسیون اتحاد ملی میان شیعیان، العراقیه توانست جانی دوباره گرفته و با شعله ور شدن آتش اختلاف در میان شیعیان به محور اصلی مذاکرات مربوط به تشکیل دولت تبدیل شود. علاوی توانسته است حضور ائتلاف تحت امرش در دولت آتی را تقریباً به یک اصل بی خدشه تبدیل کند به همین دلیل اینک در میان سناریوهای مختلف پیش روی گروههای مختلف عراقی، العراقیه نقش محوری را دارد و در دو سناریوی احتمالی اول و دوم (سناریوی اول: تشکیل دولت ائتلافی با حضور العراقیه، ائتلاف ملی و کردها و سناریوی دوم: تشکیل دولت ائتلافی با حضور العراقیه، دولت قانون و کردها) حضور فعالانه و تاثیرگذاری دارد.

پاشنه آشیل «ایاد علاوی» برای رسیدن به نخست وزیری به حساسیت های موجود و مطرح شده از سوی گروههای دیگر به ائتلاف تحت مذکورش برمیگردد. سکولارهای العراقیه دارای بیشترین عناصر ناسیونالیست سنی و شیعه عراقی و برخی افراد متهم به نزدیکی و گرایش به حزب بعث هستند این مسئله باعث بدبینی و حساسیت کردها و جریان صدر بطور خاص و سایر گروههای عمده شیعی بطور عام شده است به همین دلیل هرچند تمامی گروهها بر روی بازی دادن به العراقیه به عنوان نماینده بخشی از عراق و بخصوص اعراب سنی این کشور توافق دارند اما حاضر نیستند این نقش به سطح نخست وزیری ارتقا یابد.

اما در شرایط فعلی و در میان سه کاندیدای اصلی و مطرح برای رسیدن به پست نخست وزیری، اگر علاوی را گامی عقب تر از عبدالمهدی تصور نماییم، یقیناً بایستی وی را جلوتر از مالکی و پر شانس تر از وی ارزیابی کرد این بدان معناست که این سیاستمدار کهنه کار 65 ساله یکی از کاندیداهای پرشانس دستیابی به صدارت وزیران است لازم به ذکر است که علاوی سابقه عضویت در حزب بعث را داشته اما به دلیل مخالفت با برخی سیاستهای صدام در لندن مورد سوقصد نافرجام قرار گرفت و به همین دلیل بیش از سی سال در انگلیس اقامت گزید همچنین پدرش نیز پزشک و زمانی یکی از وزرای دولت پادشاهی عراق بوده است و پدربزرگش نیز از جمله رهبران پرتلاش برای کسب استقلال عراق از انگلیس در 1932 بوده است.

نوری مالکی همچنان تلاش برای بقا

نوری مالکی به مثابه ستاره تازه درخشانی در سپهر سیاسی عراق محسوب میشود که نمی خواهد تنها یک شهاب سنگ درخشان و گذرا باشد تا چند صبای قبل کسی نوری مالکی را حتی به عنوان یکی از رهبران و شخصیت های درجه دوم عراقی نمی شناخت اما به یمن تلاشهای پشت پرده و تیزهوشی اش توانست در زمانیکه ابراهیم جعفری به دلیل مخالفت گسترده دیگر گروهها مجبور به کناره گیری از نخست وزیری شد و مجلس اعلا و سایر گروههای شیعی در یک اختلاف و تفرقه جدی به سر می بردند به عنوان کاندیدای حزب الدعوه از سد دیگر رقیبان شیعی از جمله عادل عبدالمهدی بگذرد و یک شبه ره صد ساله را طی کند. مالکی که از اواسط عمر پارلمان اول عراق سکاندار قدرت در عراق شد بسیار سریع تر از برداشتهای اولیه توانست عراق را به سمت شرایط امنیتی بهتری سوق دهد و همچنین در زمینه صنعت نفت و یا بازسازی صنعت به شدت آسیب دیده و ایجاد یک بوروکراسی جدید عراقی گامهای مهمی بردارد. اما شاید یکی از مهمترین کارهای وی که باعث شد تا آمریکایی ها آنرا همواره به عنوان یک نکته مثبت و قوی برای وی لحاظ کرده اما بخشی از شیعیان را به دشمنی سرسختانه به خود تبدیل کند، برخورد قاطع و سریعش با نیروهای شبه نظامی و مسلح جریان صدر بود که طی آن این جریان مجبور به خلع سلاح و رهبر آن یعنی مقتدی صدر تن به خروج از کشور داد چراکه دادگاه عالی عراق وی را در مورد خشونتهای سال 2003 متهم اعلام کرده بود. از دید آمریکاییها محدود کردن جریان صدر و بخصوص خلع سلاح آنان کاری بسیار مهم و دشوار بود که بنا به دلایل مختلف شاید تنها از عهده مالکی بر میآمد. به همین دلیل آمریکاییها که همچنان وضعیت عراق را در حال گذار و نامعلوم می­پندارند وجود مالکی را به عنوان مدیری کارآمد و قوی برای این کشور لازم می­دانند لذا در مدل ایده آل خود خواهان ایجاد ائتلاف میان دولت قانون، العراقیه و کردها هستند تا در ساختار جدید این کشور هرسه گروه عمده قومی و مذهبی عراق حضور داشته باشند. اما این کار مهم مالکی بسیار پرهزینه بوده است چراکه طی ماههای اخیر جریان صدر به شدت با تداوم نخست وزیری وی مخالفت کرده و توانسته است که مجلس اعلا را نیز در این خصوص همراه خود گرداند. این مسئله اینک به مثابه چشم اسفندیار مالکی محسوب می­شود و باعث شده است تا در رقابت با دو کاندید دیگر فعلاً از موقعیت ضعیف تری برای رسیدن مجدد به پشت نخست وزیری برخوردار باشد.