اردشیر پشنگ

روابط بین الملل. سیاست خارجی و مسائل خاورمیانه با نگاه ویژه بر عراق

 
دیپلماسی فعال کردها و علاوی در اربیل
نویسنده : اردشیر پشنگ - ساعت ٩:٤٠ ‎ق.ظ روز یکشنبه ۳ امرداد ۱۳۸٩
 

 روزنامه فرهیختگان/ یکشنبه ٢ مرداد ١٣٨٩/ صفحه ١٠:

اردشیر پشنگ: تا به امروز هیچیک از ائتلافهای چهارگانه پیروز در انتخابات نتوانسته­اند تا هم پیمانانی را برای همراهی خود در تشکیل دولت بیابند لذا پروسه ناتمام تعیین اعضای هیات دولت جدید و نیز مقامات مسئول در پستهای کلیدی عراق وارد پنجمین ماه خود بعد از انتخابات شده است. اما دیدار غیرمترقبه هفته قبل «ایاد علاوی» با «مقتدی صدر» در دمشق باعث گردید تا معادلات قدرت در عراق کمی تغییر کرده و حتی بحث تبدیل شدن حزب الدعوه و ائتلاف دولت قانون به اپوزیسیون بسیار پرنگ تر گردد. مسئله ای که باعث شد تا «نوری مالکی» از خود انعطاف بیشتری نشان داده و حتی بطور ضمنی و اکراه آمیز، خود را برای کنار رفتن از صدارت وزیران آماده کند. در این بین کردها نیز طی هفته اخیر به یک دیپلماسی فعال چند جانبه دست زده اند دعوت از رهبران عراقی برای حضور در اربیل، حضور مقامات بلند پایه سیاسی و نظامی آمریکا در این منطقه و رفتن هیاتی از مقامات سیاسی کرد به واشنگتن تایید کننده تکاپوهای بیشتر این اقلیت قومی عراقی است تا به خواسته های سیاسی خود در دولت جدید بیشتر نزدیک گردند.

مقتدی صدر در اربیل

«مقتدی صدر» رهبر جریان صدر که در پارلمان اخیر دارای 40 کرسی است در طول سالیان اخیر و تا پیش از هفته قبل هیچ ارتباطی با مقامات کرد نداشته است. وی روز چهارشنبه برای اولین بار و در چرخشی بی سابقه در تماسی تلفنی با بارزانی به بررسی آخرین وضعیت سیاسی عراق پرداخت اما هنوز این تماس تلفنی انگشت بهت را در دهان تحلیلگران مسائل عراق نگه داشته بود که به ناگاه برخی از خبرگزاریها از سفر صدر از دمشق به اربیل در روز جمعه خبر دادند دیداری که البته تاکنون هیچ تصویری از آن مخابره نشده است و حتی یکی از مشاوران بارزانی آنرا تکذیب کرده و اعلام نموده است که اربیل در انتظار صدر است. اما علیرغم این تکذیبیه ، «جواد الحسناوی» از اعضای بلند پایه گره صدر روز چهارشنبه گذشته گفته بود که مقتدی صدر بزودی برای رایزنی و گفتگو در خصوص چگونگی تشکیل دولت جدید به اربیل سفر خواهد کرد همچنین بنا بر فعل و انفعالات اخیر گروههای عراقی با محوریت گروه العراقیه و شخص ایاد علاوی، خیلی دور از باور نیست که صدر به اربیل آمده باشد و هم اینک تا برگزاری نشست احتمالی امروز سران احزاب عراقی در این شهر اقامت گزیده باشد. یکی دیگر از دلایل غیر رسانه­ ای کردن و عدم پوشش سفر احتمالی صدر به کردستان به رای دادگاه عالی فدرال عراق برمیگردد  رایی که دامنه نفوذ آن منطقه اقلیم کردستان عراق را نیز شامل میشود و بنا بر آن شخص مقتدی صدر به عنوان یکی از متهمین خشونتهای جنوب عراق در سالهای 2003 و 2004 تحت تعقیب قرار گرفته است موضوعی که باعث خروج مخفیانه صدر از عراق شد و یکی از ریشه­های اصلی کینه و اختلاف جدی وی با شخص نوری مالکی نخست وزیر کنونی محسوب میشود.

اربیل میزبان سران ائتلافهای عراقی

حال در این شرایط و بنا بر اعلام چند خبرگزاری مختلف عراقی و بین المللی و نیز اظهارات برخی مقامات محلی، به احتمال زیاد امروز یکشنبه مسعود بارزانی رهبر دولت اقلیم کردستان در نشستی ویژه پذیرای روسای احزاب و رهبران ائتلاف­های عمده عراقی جهت ایجاد وفاق و استقرار دولت جدید عراق در شهر اربیل خواهد بود. در همین رابطه «فواد حسین» ، رئیس دفتر رهبر اقلیم کردستان، خبر از ارسال دعوتنامه­هایی از سوی بارزانی به «مقتدی صدر»، «ایاد علاوی» و «نوری مالکی» برای حضور در نشست امروز اربیل داده بود. بدین ترتیب ائتلاف العراقیه، دولت قانون و همپیمانی کردستان با حضور گروه صدر تلاش خواهند نمود تا به توافقات نهایی جهت تشکیل دولت جدید دست یابند. لازم به ذکر است «فواد حسین» خود به نمایندگی از دولت اقلیم کردستان دیروز شنبه در راس هیاتی از مقامات و دیپلماتهای کرد عراقی راهی واشنگتن شد تا در خصوص آخرین وضعیت سیاسی عراق و مواضع کردها به بحث و گفتگو بنشیند.

آخرین وضعیت صف بندی ائتلافها

هرچند فعلاً به نظر میرسد که مثلث العراقیه، دولت قانون و کردها خواهند توانست دیلمای قدرت در عراق را بطور موقت حل نمایند اما هر آن ممکن است که در این اتحاد قریب الوقوع تغییری رخ داده و ائتلاف ملی جایگزین ائتلاف دولت قانون شود. وقوع چنین امری به میزان سرسختی شخص مالکی و تاکیدش بر نخست وزیری برمیگردد. دیدار علاوی با صدر و در نتیجه اضافه شدن مقتدی صدر به گفتگوهای مربوط به تشکیل دولت جدید را از همین زاویه میتوان ارزیابی نمود. حضور صدر در هر جلسه و مذاکره ای بدین معنی خواهد بود که در خروجی آن جلسه و توافقات نباید شخص نوری مالکی نخست وزیر عراق شده باشد. اما هنوز مشخص نیست چنانچه علاوی و مالکی به توافق دست یابند در این بین نقش مقتدی صدر چه خواهد بود و آیا صدر در آستانه برهم زدن ائتلافش با مجلس اعلای عراق و حضور در ائتلافی جدید است یا خیر؟ گفتگوها و جلسات منظم و متعدد همزمان اعضای العراقیه و نیز کردها با ائتلاف دولت قانون و گروه صدر بر این پیچیدگی می افزاید.

اما از سوی دیگر «عادل عبدالمهدی» از معاونین رئیس جمهور فعلی و از اعضای بلند پایه ائتلاف ملی عراق و مجلس اعلای این کشور اعلام نموده است که چنانچه سه ائتلاف العراقیه، دولت قانون و همپیمانی کردستان برای تشکیل دولت جدید به توافق برسند، حزب متبوعش آمادگی تبدیل شدن به اپوزیسیون را داراست. این گفته عبدالمهدی حکایت از تداوم سرسختی ائتلاف ملی عراق برای جلوگیری از تکرار نخست وزیری مالکی دارد. مسئله ای که باعث شد تا از فراکسیون اتحاد ملی شیعیان تنها یک نام کم اثر باقی بماند. مجلس اعلا که در انتخابات اخیر دچار افت فاحشی نسبت به دوره قبل شد و تنها سی کرسی از 325 کرسی را از آن خود کرد؛ حمایتهای بی دریغ خود از شخص مالکی را یکی از علل اصلی این نزول قدرت دانسته و در دور جدید بدنبال تغییر رویه و بازسازی و بازیابی مجدد اعتبار مخدوش خود در بین مردم عراقی و بخصوص شیعیان است.

پیام اوباما به عراقیها

در همین حال روز پنجشنبه گذشته «باراک اوباما» رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا پس از دیدار با کریستوفر هیل سفیر کشورش در عراق و نیز ژنرال ری آدیرنو ،فرمانده‌ی نیروهای آمریکایی در عراق، با صدور بیانیه­ای از گروههای رقیب عراقی خواست تا بیدرنگ دولت جدید این کشور را تشکیل دهند. به نظر میرسد این بیانیه زمانی صادر شده است که با دیپلماسی فعال و فشارهایی که امریکاییها طی هفته های اخیر بر گروههای عراقی در پیش گرفته اند روند تشکیل دولت جدید عراق به مراحل نهایی خود رسیده است و اوباما با آگاهی از این رویداد محتمل چنین موضع و ژست سیاسی را گرفته است.

نتیجه:

سرانجام به نظر میرسد که اینک ایاد علاوی از هر زمان دیگری به پست نخست وزیری نزدیک و نزدیک تر گشته است و به همان میزان از احتمال حضور مجدد نوری مالکی در کاخ نخست وزیری کاسته شده است و یکی از خواسته های اصلی کردها که همانا تداوم ریاست جمهوری «جلال طالبانی» است عملی خواهد گردید پستی که کردها برای داشتن دوباره اش حاضر شده اند تا از پست وزارت خارجه که هم اینک از آن هوشیار زیباری است چشم پوشی کنند و حتی بطور موقت در خصوص ماده 140 قانون اساسی و ادعایشان در مورد مالکیت بر کرکوک سکوتی مصلحت آمیز کنند. حال باید دید آیا بالاخره اتحاد میان العراقیه، دولت قانون و فراکسیون کردستانی بوقوع خواهد پیوست یا خیر؟ اتحادی که در میان خود دارای تعارضات گسترده و اختلافات عمیق و آشکاری است!