ایران و عراق از اتحاد سیاسی تا رقابت اقتصادی / اردشیر پشنگ

تحلیل رخداد

اخیراً اداره اطلاعات انرژی ایالات متحده آمریکا با انتشار گزارشی به بررسی ابعاد مختلف تحریم نفت ایران، میزان واقعی صادرات این کشور و چگونگی جایگزین شدن نفت دیگر کشورها به جای آن پرداخته است. بخش دیگری از گزارش آمریکایی ها به منتفعان از تحریم نفت ایران اشاره کرده است که در این بین کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس از عراق و عربستان گرفته تا قطر و امارات متحده عربی توانسته اند در سایه این تحریم ها و جایگزینی نفت خود به جای نفت ایران، و عدم تغییر قیمت ها، بیشترین سود ممکن را ببرند و همزمان رقابتی جدی و شدید با هم برای افزایش تولید نفت خود انجام دهند.

رقابت شانه به شانه عربستان و عراق

بر طبق گزارش مذکور از میان کشورهای فوق که همگی نیز از اعضای فعال اوپک مستند دو کشور عراق و عربستان سعودی بیشترین سود ممکن را از تحریم های ایران از آن خود کرده اند. طبق گزارش سالانه اوپک که در گزارش سالانه اداره اطلاعات انرژی آمریکا نیز بازتاب یافته است میزان فروش نفت ایران به دلیل تحریم های یکجانبه و غیرقانونی آمریکا، به کمترین حد خود در 38 سال اخیر رسیده است بر این اساس ایران در سال 2011 حدود 95 میلیارد دلار نفت فروخته است که این میزان در سال بعد (2012) یا 26 میلیارد دلار افت به رقم 69 میلیارد دلار کاهش یافته است.
این در حالی است که عراق و عربستان سعودی به شدت در حال افزایش توان تولید نفتی خود بوده و هستند. عربستانی ها طی همین مدت (سال 2012) بیش از 312 میلیارد دلار فرروش داشته اند که این خود یک رکورد بی نظیر در تاریخ فروش نفت در این کشور واقع در حاشیه جنوبی خلیج فارس به شمار می رود. طبق این گزارش میزان فروش نفت خام توسط اعضای اوپک در کل در سال 2013 نسبت به 2012 با کاهشی 44 میلیارد دلاری مواجه خواهد شد و کل فروش این اعضا در این سال به 744 میلیارد دلار خواهد رسید.

احیای صنعت نفت تعطیل شده

صنعت نفت عراق که یکی از قدیمی ترین صنایع در خاورمیانه محسوب می شود طی سه دهه اخیر دوران پر فراز و نشیبی را پشت سر گذاشته است. حاکم بودن دولت ماجراجوی بعثی تحت رهبری صدام حسین و بروز سه جنگ بزرگ در دهه 1980، سال 1991 و 2003 باعث گردید تا صنعت نفت این کشور آسیب های بسیار جدی ببیند و از میزان تولید روزانه آن در حد گسترده ای کاسته شود. طی دهه 1990 میلادی صنعت نفت آسیب دیده عراق، با تحریم های شدید و فلج کننده ای که با راحی آمریکا و تصویب شورای امنیت اعمال می شد مواجه گردید که به مدت 12 ادامه پیدا کرد به نحوی که به غیر از مقدار محدودی صادرات نفت آن هم در مقابل غذا دیگر توانی برای تولید و فروش بیشتر نداشت این وضعیت تا سال 2003 ادامه پیدا کرد. اما از این سال به بعد که عراق وارد یک دوره جدید و در حال گذار شد؛ آمریکایی ها و شرکت های نفتی بین المللی بزرگ، بر نفت جنوب و شمال این کشور احاطه پیدا کرده، و سرمایه گذاری های گسترده ای برای احیای صنعت نفت تقریباً تعیل شده این کشور انجام دادند.

تغییر تیم مدیریتی نفتی عراق هم شتاب بازسازی صنعت نفت این کشور را بیشتر کرد. نزدیکی به آمریکا باعث شد علاوه بر جذب سرمایه گذاری های گسترده کشورها و شرکت های مختلف، عراقی ها از یک موهبت بزرگ دیگر نیز بهره مند شوند و آن ورود تکنولوژی جدید و دمیدن خون تازه به صنعت نفت بی رمق این کشور بود. لذا شرایط به گونه ای پیش رفت که شش سال پس از سقوط صدام، دولت نوری مالکی اقدام به انجام دو مناقصه بزرگ نفتی کرد که طبق آمار شرکت BP و سایت اوپک، دست کم 200 میلیارد دلار سرمایه را بصورت تدریجی برای حوزه های نفتی مرکزی و جنوبی جذب کردند. این میزان جذب سرمایه متفاوت از جذب سرمایه گذاری های حکومت اقلیم کردستان عراق در حوزه نفتی واقع در شمال این کشور است.

عراق متحدی سیاسی اما رقیب جدی اقتصادی

هرچند عربستان سعودی بیشترین فروش ممکن نفت را در سایه تحریم های ایران از آن خود داشته است اما این عراق بوده است که بیشترین جهش در فروش نفت را داشته است. عراقی ها که با حمایت ویژه آمریکایی ها از سال 2009 برنامه بلند پروازانه ای در صنعت نفت را آغاز کرده است که هدف آن رسیدن به صادرات 12.5 میلیون بشکه ای نفت در روز در سال 2017 است.

به همین دلیل عراقی ها که از یکسو یک دوست و متحد سیاسی قابل توجه برای ایرانیان محسوب می شود از سوی دیگر به شدت در تکاپو است تا از فرصت تحریم و کاهش فروش نفت ایران بیشترین بهره ممکن را ببرد. بنا به گفته برخی تحلیل گران اینک وضعیت موجود بازار به گونه ای است که در ازای کم شدن هر بشکه نفت ایران،
عراق یک بشکه نفت به تولیدات روزانه اش اضافه می کند.

طبق گزارش اداره انرژی آمریکا، میزان فروش نفت عراقی ها در طول سال 2012 یک رکورد جدید برای این کشور به ارمغان آورده است و این میزان یک جهش زیاد نسبت به سال 2004 داشته است. همچنین عراقی ها علاوه بر افزایش صادرات خود، سعی کرده اند بازارهای سنتی هدف ایران را از آن خود کنند. یکی از مهمترین این بازارها پالایشگاه های صنعت نفت کشور هندوستان مشتری قدیمی نفت ایران است. عراقی ها در این مدت با افزایش مراودات و فعال تر کردن دیپلماسی نفتی خود با این کشور واقع در شبه قاره، موفقیت های زیادی به دست آورنده اند به نحوی که حتی هندی ها فرآیند تغییر تکنولوژی های مستقر در پالایشگاه های خود برای هماهنگی با نفت تولیدی عراق را آغاز کرده اند  و این بدان معناست که اگر روزی تحریم های ایران برداشته شود برخی از بازارها به مانند هند دیگر به مانند گذشته خریدار نفت ایران نخواهند بود.

چشم انداز پیش رو

بدین ترتیب باید گفت دو کشور ایران و عراق در کنار روابط گرم و حسنه سیاسی و دیپلمایتک موجود در حوزه های مختلف از جمله موازنه هویتی منطقه ای (شیعه / سُنی)، بحران سوریه، تنش با ترکیه و ... در عرصه اقتصادی در حال رقابتی جدی با یکدیگر هستند که این وضعیت با تداوم تحریم های یکجانبه آمریکایی ها علیه اقتصاد و صنعت ایران، بیش از پیش تشدید خواهد شد. البته ناگفته پیداست با توجه به برخی سوابق رفتاری عراقی ها و نیز نشانه های امروزین، انتظار می رود تنگناهای ژئوپلتیک عراق باعث شود در صورت تثبیت وضعیت سیاسی و استقرار امنیت و آرامش بیشتر در این کشور، به نوعی شاهد سرایت رقابت اقتصادی موجود به عرصه سیاسی نیز باشیم.

 

/ 6 نظر / 50 بازدید
وبلاگ ماد

یادداشتهایتان را چه اینجا و چه در کردپرس دنبال میکنم خوب مینویسید خسته نباشید.

س.س.م

سلام می خواستم برای پایان نامه ام با موضوع" علویان در ترکیه" راهنمایی ام کنید. کتاب یا مقاله ی مفیدی اگر سراغ دارید ممنون می شوم معرفی بفرمایید. و من الله التوفیق.

زانیار

سلام ببخشید این مقاله http://ardeshir58.persianblog.ir/post/510 خیلی مقاله جامع و کاملیست.امکان دارد آن را روی خبرگذاری کردپرس منتر کنید؟

شریف

سلام شما اصالتا کجایی هستید؟

زیبا

دقت کردید که همیشه یک سری مطالب تکراری می نویسید؟ درسته که شما بیشتر درمورد عراق مطالعه می کنید ولیدرست نیست که همیشه بی توجه به موضوع از اول تاریخ عراق شروع به توضیح کنید و بعد با یه جمع بندی نیم بند به پایان ببرید موفق باشید

نام

متن پيام