مالکی در مسکو بدنبال چیست؟ / اردشیر پشنگ

الف _ تلاش برای اثبات استقلال سیاسی عراق

یکی از مهمترین اهداف مالکی در سفر به مسکو نشان دادن عزم دولتمردان این کشور برای در پیش گرفتن روابط آزاد و مستقلانه در سیاست خارجی است. چرا که از هنگامه سقوط نظام بعثی در اثر حمله آمریکایی ها و متحدانش، سپهر سیاسی این کشور به عرصه حضور و نفوذ گسترده آمریکایی ها تبدیل شده است اوج این مساله در حد فاصل سال های 2003 تا 2005 بوقوع پیوست در جاییکه آمریکایی ها «پل برمر» را به عنوان حاکم این کشور منصوب کردند. در تمامی سال های بعد هم اوضاع بی ثبات سیاسی و ناامنی های فزاینده توسط مخالفین نظم جدید از جمله القاعده و وفاداران به نظام پیشین باعث شد تا عملاً تمرکز نخبگان جدید حاکم بر عراق معطوف مسائل داخلی شود. اما اینک به نظر می رسد با توجه به ثبات نسبی سیاسی –امنیتی عراق و همچنین تثبیت ساختار جدید در این کشور، آنها تلاش دارند تا با فراغ بال بیشتری به سیاست خارجی توجه نشان داده و همچنین با نزدیکی به کشورهای متنوع و مختلف از جمله روسیه (که در رقابت با آمریکاست) این موضوع را که آمریکایی ها دست بالا را در تعیین سیاست های کلان داخلی و خارجی عراق دارند زیر سئوال برده و بر استقلال خود تاکید کنند.

ب- افزایش فشار بر آمریکا برای اجرای تعداتش

هدف دیگری که می توان در سفر مالکی به مسکو برای آن متصور بود به حوزه مسائل نظامی و امنیتی این کشور باز می گردد. ارتش عراق که بعد از اعلام انحلال آن در سال 2003 دوباره از نو بازسازی شده است هنوز بسیار جوان و نوپا محسوب شده و فاقد تجارب کافی و تجهیزات لازم است. آمریکایی ها سعی کردند با انحلال این ارتش، در بازسازی و تجهیز آن خود را به مهمترین تامین کننده و فروشنده تسلیحات نظامی به این کشور تبدیل کنند امری که در عمل نیز اینگونه شده است اما طی ماههای اخیر برخی تعهدات آمریکایی ها برای واگذاری تسلیحات به عراقی ها دچار وقفه شده است. علت این امر را نیز تنش های سیاسی داخل عراق و فقدان شرایط مناسب اعلام کرده اند. مهمترین مورد از این دست به واگذاری هوایپماهای اف 16 آمریکایی به نیروی هوایی عراق باز می گردد پس از آنکه مسعود بارزانی رهبر حکومت اقلیم کردستان عراق گفت شواهدی در دست دارد که آن نوری مالکی اعلام کرده است این هواپیماها می تواند علیه منطقه اقلیم بکار رود تنش اربیل – بغداد افزایش پیدا کرد و آمریکایی ها که دارای روابط نزدیکی با هر دو گروه هستند سیاست انتظار در واگذاری هواپیماها را بکار گرفتند. لذا قرار داد تسلیحاتی بغداد –مسکو که بخش هایی از آن به فروش جنگنده های میگ روسی به عراق اختصاص پیدا کرده است را می توان پاسخی از سوی دولت مرکزی عراق به  آمریکا ارزیابی کرد که در آن عراقی ها قصد دارند از طریق کارت روسیه (فروشنده رقیب) ایالات متحده را تحت فشار قرار داده تا تعهدات نظامی شان را در زمان نزدیک تری عملی کنند.

ج- تبادل نظر در خصوص بحران سوریه

مساله مهم و تاثیر گذار دیگر که از جمله اهداف سفر نوری مالکی به روسیه محسوب می شود به تحولات منطقه ای و بویژه بحران سوریه باز می گردد. عراق به عنوان یکی از همسایگان سوریه یکی از تاثیر پذیرترین کشورها در این زمینه محسوب می شود که هم از نظر هجوم آوارگان و هم از نظر سرایت ناامنی ها از این بحران تحت فشار است. مواضع این کشور از ابتدای بحران هرچند هماهنگ با اتحادیه عرب بوده و بیشتر در این چارچوب گام برداشته است اما می توان گفت این کشور به رغم روابط نامطلوبش با دمشق در خلال سالهای 2003 تا 2010 مخالف تغییر نظام سیاسی در سوریه است. چرا که این امر منجر به قدرت گیری اعراب سنی سوری و در نتیجه تغییر موازنه هویتی این کشور علیه عراق خواهد بود. همچنین تداوم بحران سوریه و احتمال تبدیل تنش های مرزی بین سوریه و ترکیه به یک جنگ نیز یکی دیگر از نگرانی های جدی عراق در قبال این کشور است. با جمیع این مباحث باید گفت مواضع غیر رسمی عراق -که در حقیقت منافع ملی این کشور نیز محسوب می شود- در خصوص بحران سوریه بیشتر به روسیه نزدیک است تا به آمریکا. لذا بحران سوریه و بررسی تحولات و چشم اندازهای آن یکی از محورهای اصلی سفر نوری مالکی به مسکو و دیدارش با مقامات ارشد روسیه بوده است.

د _ میانجیگری روسیه در تنش بغداد - اربیل

یکی دیگر از محورهای سفر مالکی به مسکو به مسائل داخلی عراق باز می گردد. چندی پیش میخائیل بوگدانف، نماینده ی ویژه ی پوتین در مسائل خاورمیانه و معاون وزیر خارجه روسیه در رأس هیئتی بلندپایه به بغداد و سپس به اقلیم کردستان سفر کرده بود و در آن سفر دعوتنامه هایی رسمی و جداگانه از سوی پوتین به نوری مالکی و مسعود بارزانی تحویل داد و رئیس اقلیم کردستان عراق هم ضمن اعلام خرسندی اعلام داشت به زودی عازم مسکو خواهد شد. به باور بسیاری از تحلیلگران روسیه تلاش می کند از طریق ایجاد تفاهم میان مقامات اربیل و بغداد ضمن کاستن از تنش بین این دو بر نفوذ خود بر عراق بیافزاید. حال به نظر می رسد یکی از محورهای مذاکرات مالکی با روسها در سفر اخیرش به این کشور مرتبط به مسائل و تنش های میان بغداد و اربیل بوده است و می توان برای تکمیل این تلاش ها به زودی شاهد سفر مسعود بارزانی به مسکو بود.

چشم انداز پیش رو                                                        

می توان سفر نوری مالکی به روسیه را سر آغاز دوره جدیدی از روابط تاریخی بغداد – مسکو ارزیابی کرد سفری که با توجه به وضعیت فعلی عراق و منطقه خاورمیانه دارای اهمیت خاص خود است. روس ها از یکسو تلاش می کنند یکبار دیگر روابط گسترده ای با عراق که روزگاری متحد استراتژیک منطقه ای آنها محسوب می شد را ایجاد کنند و از سوی دیگر عراق نیز می کوشد با نزدیکی به کشورهایی همچون روسیه، ایران و حتی چین ضمن گسترش روابط خارجی اش از زیر چتر اتکا و حمایت صرف ایالات متحده آمریکا خارج شود. در نتیجه پیش بینی می شود روابط این دو کشور در ابعاد مختلف سیاسی، اقتصادی، امنیتی و ... همچنان رو به رشد خواهد بود.

/ 0 نظر / 19 بازدید