کرمانشاه دروازه دوستی ایران و عراق / اردشیر پشنگ

کرمانشاه در یک نگاه

کرمانشاه به تعبیری بزرگترین شهر کُردنشین و به تعبیری دیگر مرکز کردی جنوب (کلهر)، از کلانشهرهای ایران امروزی و بنا به قولی از گهوارههای تمدن ایران باستان است. دیاری که بیش از چند هزار سال سابقه تاریخی داشته و خود نه تنها در ایران بلکه در جهان جزو یادمانگاههای بی نظیر از آغازین زمانهای ساخت تمدن بشری است. منطقه ای که از مراکز درخشان دوره های ماد، هخامنشی، ساسانی و اسلامی بوده و گنجینه های عظیم و بی نظیر از آثار تاریخی را در دل خود جای داده است. گنج دره، کتیبه بیستون، طاق بستان ـ از شاهکارهای جهانی ـ و صدها اثر تاریخی دیگر همه و همه نشان از جایگاه رفیع این دیار و مردمانش در گذر زمان دارد.

بیستون این دروازه آسیای باستان که بر گذرگاه طلایی ابریشم واقع شده است و قصه های عاشقانه خسرو شیرین و حدیث جان کندن فرهاد کوهکن آن پس از گذر صدها سال همچنان هم بر تارک ادبیات غنایی جهان خوش میدرخشد و با نغمه های هزاران ساله موسیقایی سیاچمانه، هوره، مور و چمری اش حکایت از فرهنگ چند بُعدی، عمیق و مانای «سرزمین آب، سنگ و تمدن» دارد.

کرمانشاه را عده ای به حق «هندوستان کوچک» نیز نامیده اند چرا که در آن تکثر زبانی، گویشی، قومی و مذهبی و تنوع اقلیمی - پوششی به معنای واقعی کلمه یافت می شود. حضور گویشوارن کلهر، لک، هورامی، گورانی و سورانی (جاف) زبان یک مجموعه زیبا و رنگارنگ از زبان کُردی را در کنار هم آراسته است و البته تکلم زبان های فارسی، به عنوان زبان رسمی و اداری و حتی آذری در بخشهایی از استان خود مویدی بر این امر است. حضور مذاهب و ادیان مختلف از جمله اسلامی (شیعی، اهل سنت و اهل حق) زرتشتی، مسیحی (ارامنه) و کلیمی در استان و اتحاد و حضور پررنگ پیروان آنها در مقاطع و اتفاقات حساس تاریخی بیانگر همزیستی مسالمت و مشارکت آمیزی در فضای مملو از آرامش، دوستی و برادری است. همچنین وجود هر چهار فصل آب و هوایی در هر زمان از سال و جاذبه های بکر و زیبای طبیعی چون ریجاب، سراب نیلوفر و غار قوری قلعه از دیگر جذابیتهای استثنایی این استان است.

کرمانشاه و تحولات منطقه ای

وضعیت استان کرمانشاه و شاید دیگر استانهای فعلی ایران و عراق در دوره معاصر بیش از هر مساله دیگری تحت تاثیر روابط سیاسی دو کشور بوده است. روابط سیاسی ای که بسیار در نوسان بوده است گاه دو کشور دوست و متحد منطقه ای و گاه دو کشور دشمن و حاضر در ائتلافهای ضد یکدیگر. این نوسان روابط و بخصوص افزایش تنشهایی که نهایتا منجر به بروز جنگی خانمانسوز و طولانی مدت شد جنگی که باعث ایستادن چرخ توسعه و پیشرفت دو کشور شد و وضعیتی فاجعه بارتر را در استانهای مرزی دو طرف برقرار ساخت.

اما حالا دیگر سالها از آن روزها که این شهر در زیر بمباران بمب افکنهای عراقی و یا تهدید حملات نیروهای بعثی و ... قرار داشت گذشته است و سالها است که نه تنها دولت بعثی صدام حسین سقوط کرده است بلکه سرنوشت صدام حسین هم نهایتاً به آویزان گشتن بر سر چوبه دار ختم گردید. در نتیجه تغییرات رخ داده در عراق که از سال 2003 آغاز گردید کم کم سدهایی که در دوران جنگ هشت ساله برای عدم نفوذ مهاجمین چه به لحاظ سخت افزاری و چه نرم افزاری در دو سوی مرزها و از جمله کرمانشاه ایجاد شده بود به کانالها و راههایی برای ارتباط هر چه بیشتر میان دو کشور تبدیل شده است. ارتباطاتی که طی 9 سال اخیر روندی رو به رشد و قابل توجه داشته است.

کرمانشاه در سایه روابط معاصر ایران و عراق

اگر با نگاهی کلی بخواهیم وضعیت کرمانشاه را با توجه به تحولات منطقه ای (روابط میان ایران و عراق) در نظر بگیریم میتوان سه دوره مجزا را در یک قرن اخیر مجسم کرد:

دوره اول- بهار روابط: این وضعیت از زمان تاسیس نظام سلطنتی در بغداد (1921) آغاز گردید و به دلیل هم پیمان بودن دو نظام پادشاهی حاکم بر دو کشور با غرب و بخصوص انگلستان، شاهد روابط دوستانه طرفین هستیم. هرچند که کودتای 1958 عبدالکریم قاسم در عراق سبب تبدیل روابط دوستانه میان دو کشور به حالتی خصم آمیز شد اما در همین زمان همچنان روابط بخصوص تجاری و عبور و مرور زوار برقرار بود و کرمانشاه و مرز خسروی شاهراه این ارتباط و تعاملات بود و این امر موجب شکوفایی اقتصادی و فرهنگی این شهر بود.

دوره دوم- تنش، جنگ و ویرانی: اما مرحله دوم این روابط با کودتای بعثیان در 1968 و سپس بروز جنگ تحمیلی پس از انقلاب اسلامی ایران و تداوم حالت جنگی و نبود اعتماد متقابل میان دو کشور رخ داد که تا سال 2003 تداوم یافت و در این دوره کرمانشاه به سان دیگر مناطق مرزی و حتی بیشتر از بسیاری از آنها از چند جهت دچار آسیب و صدمات جدی شد از یکسو مرز دو کشور نه تنها بسته شد بلکه تبدیل به عرصه رویارویی همه جانبه نظامی شد و شهرهای این استان در زیر آتش جنگ قرار گرفتند و بسیار از فرصتها و نیروهای موجود یا از بین رفته و یا به شدت آسیب دیده و تحلیل رفتند. از سوی دیگر با فقدان امنیت به دلیل شرایط پیش آمده نه تنها سرمایه ها و سرمایه داران از این دیار رخت بر بستند بلکه به همین دلیل نگاه و حمایتهای مادی و معنوی مرکز هم از این منطقه لحظه به لحظه کمرنگتر شد و در نتیجه در این سالها شاهد رشد و توسعه استانهای مرکزی و عقب افتادگی های جدی مناطق به شدت آسیب دیده غربی و جنوب غربی بخصوص کرمانشاه بودیم.

دوره سوم- احیای صلح و توسعه: اما همانطور که اشاره شد گردش چرخ گردون با کنار زدن صدام ورق را برگرداند و از سال 2003 این کُردها و شیعیان، دوستان و متحدان ایرانی در سالهای سخت مبارزه بودند که بر اریکه قدرت تکیه زدند و هر چند حضور نظامیان خارجی تحت رهبری آمریکا و ایجاد ناامنی های روزمره توسط تروریستها و مخالفین تغییرات جدید روی آرامش را از عراق ربوده بود و تا حدی این وضعیت باقی مانده است اما روابط میان دو کشور هر آن گرمتر از لحظه قبل میشود و حتی اهمیت این روابط به نحوی شد که تابوی عدم رابطه و گفتگو میان ایران و آمریکا را هم تحت الشعاع خود قرار داد و دو طرف متخاصم را در دو سوی میز مذاکره نشاند. به نوعی بخش بسیار عمده ای از چشم انداز امنیت، ثبات و توسعه منطقه خاورمیانه در آینده تحت تأثیر تعامل و رابطه میان ایران و عراق خواهد بود و این خود گویای اهمیت بیش از پیش و رونق و شکوفایی جغرافیایی مناطق مرزی دو کشور و بویژه کرمانشاه با توجه به موقعیت ژئوپولتیک و ژئوکالچر (موقعیت جغرافیایی سیاسی و فرهنگی) آن است.

چشم انداز پیش رو

همانطور که این استانها و مناطق مرزی دو کشور و مردمانشان بیشترین آسیبها را به دلیل فضای تنش آلود و سپس جنگی که توسط بعثی ها ایجاد شد را به خود دیده اند امروزه هم این حق طبیعی و مسلم آنان است که از تحولات جدید بیشترین بهره و استفاده را برده تا گرد و غبار حاصل از ویرانی از جنگ و ناامنی در آن سالها از روی عینک ناامیدی این مردمان پاک شود و برای شکوفایی مجدد اقدام کنند.

در این بین به نظر می رسد که کرمانشاهی ها این فرصت را دارند تا با توجه به موقعیت جغرافیایی خود که از یکسو هم با منطقه عرب نشین عراق و از سوی دیگر با منطقه کُردنشین آن هم مرز هستند و نیز با توجه به جایگاه تاریخی خود که همواره به مثابه پل و دروازه اصلی ارتباطات میان دو کشور محسوب می شده اند خواهند توانست با توجه به استعدادها و پتانسیلهای بسیار انسانی، علمی، فرهنگی و اقتصادی این دیار، دوباره تبدیل به نماد درخشان روابط دوستانه و طلایی میان دو کشور برادر و مسلمان منطقه شوند

/ 0 نظر / 18 بازدید