عربستان و پایان دیپلماسی انکار عراق/اردشیر پشنگ

البته قرار گرفتن سعودی ها در کنار نیروهای ائتلاف بین المللی ضد صدام در سال 1991 و در اختیار قرار دادن خاکش به آنها باعث تیرگی هرچه بیشتر روابط دو کشور شد به نحوی که فرمان عبور ستون هایی از ارتش عراق از مرزهای عربستان توسط ستاد کل ارتش عراق در بحبوحه درگیری با غربی ها صادر شد. از آن زمان تا پایان حکومت بعث به رهبری صدام در سال 2003 دو کشور روابط سرد و نسبتاً تنش آلودی از نظر دیپلماتیک داشتند. مقامات وقت عراق همواره سعودی ها را به طرح ریزی توطئه هایی علیه دولت مرکزی بغداد متهم می کردند و در مقابل سعودی ها نیز توان تسلیحاتی و بخصوص تسلیحات شیمیایی عراق را یک تهدید جدی برای خود تلقی می کردند.

اما پس از حمله مارس 2003 ارتش آمریکا و متحدین اش همچون انگلیس، استرالیا و ... به عراق که منجر به سقوط نظام بعثی و فرار و سپس دستگیری و اعدام صدام حسین شد سعودی ها همچنان از فرستادن فرستاده رسمی خود تحت عنوان سفیر به این کشور خودداری می کردند و حتی از گشایش سفارتخانه خود در بغداد به رغم فشارهای آمریکا خودداری می کردند. علت این امر آن بود که مقامات ریاض همچنان عراق و تحولات جدید داخلی که با کمک آمریکایی ها در آنجا رخ داده بود را یک تهدید جدی برای خود تلقی می کردند. بر این اساس تحلیل سعودی ها از تحولات عراق این بود که با روی کار آمدن شیعیان و کردها و به حاشیه رانده شدن اعراب سنی این کشور، موازنه قدرت مذهبی در منطقه میان سنی و شیعه به نفع شیعیان بطور عام و به سود ایران بطور خاص تغییر یافته است.

لذا یک عراق دموکراتیک و فدرال که در آن دوستان ایرانی بر سریر قدرت قرار گرفته بودند به مراتب خطر جدی تری از دولت و نظام پیشین حاکم بر عراق برای سعودی ها داشت. به همین دلیل می بینیم سعودی ها یک دیپلماسی انکار و نادیده گرفتن تغییر ساختاری و نیز تغییر در سطح نخبگان حاکم در عراق را در طول کل دوره 2003 تا 2011 در پیش گرفتند. و در همین دوره تلاش کرد تا با جمع نمودن دوستان پیشین عراق و کشورهایی که دغدغه های منطقه ای مشترکی با خود در مورد عراق داشتند از یکسو با وارد آوردن فشارهای متعدد سیاسی و دیپلماتیک به دولت عراق موجب تضعیف آن شوند و از سوی دیگر با حمایت از سنی های عرب عراقی موجبات بازگشت دوباره آنها به قدرت را فراهم سازند. در همین زمینه شاهد آن بودیم که در خلال سالهای 2008 تا 2010 کنفرانسهای متعددی در دمشق، ریاض و آنکارا با تلاش سعودی ها و برخی کشورهای دیگر از جمله ترکیه و اردن برگزار شد که می توان ماحصل آن را در قامت ائتلاف «العراقیه» مشاهده کرد؛ ائتلاف نوظهوری متشکل از اعراب سنی و شیعیان سکولار که دارای رویه ای غیردوستانه نسبت به ایران و بعضاً آمریکا و در مقابل رویکردی اتحادگرایانه با عربستانی ها و اتحادیه عرب داشتند.

اما تلاش و کمکهای مالی و سیاسی هنگفت سعودی ها هرچند در پیروزی اولیه العراقیه در انتخابات پارلمانی 2010 تاثیر گذار بود اما تعداد کرسی های کسب شده توسط این گروه طوری نبود که بتواند رویای تشکیل دولت از سوی ایاد علاوی را متحقق سازد و شاهد آن هستیم که نهایتاً عراق وارد یک بن بست سیاسی طولانی مدت شد.

در این دوره هم سعودی ها تلاش کردند با دخالت در حوزه داخلی عراق و حتی ارائه راهکار و پیشنهاداتی گروههای مختلف عراقی را به ریاض دعوت کرده و در آنجا زمینه ساز تشکیل دولت جدید شوند که هیچیک از این سیاستها با استقبال شیعیان و کُردها مواجه نشد و حتی آن را مصداق بارز دخالت در امور داخلی عراق قلمداد کردند و نهایتاً بن بست سیاسی عراق نه با طرح ملک عبدالله در ریاض بلکه با طرح بارزانی و در اربیل حل شد. این مساله یکبار دیگر موجب تیرگی بیشتر روابط دو کشور شد.

البته لازم به ذکر است در تمامی این سالها همواره مقامات رسمی عراق و بعضاً آمریکایی مستقر در بغداد سعودی ها را متهم به همکاری و کمک به تروریستها و دشمنان نظم جدید عراق می کردند. اتهاماتی که حتی تا امروز نیز باقی مانده است.

اما اینک می توان گفت به دلیل تثبیت نظام و ساختار جدید عراق و قطع امید از قدرت گیری مجدد اعراب سنی در این کشور، ترس از اتحاد و نزدیکی بیش از پیش عراق با ایران، نتایج ناشی از تحولات خاورمیانه موسوم به بهار عربی، فشارهای دیپلماتیک غرب با محوریت آمریکا، مرز مشترک گسترده 814 کیلومتری میان دو کشور و سرانجام آماده شدن عراق برای بر عهده گرفتن ریاست دوره ای اتحادیه عرب در سال پیش رو، سعودی ها پذیرفته اند که سیاست انکار دیپلماتیک عراق جدید نه تنها منفعت خاصی را نصیب سیاست خارجی این کشور نمی کند بلکه باعث تقویت موازنه رقیب به ضرر خود می کند لذا «سعود الفیصل» وزیر امور خارجه عربستان «فهد بن عبدالمحسن الزید» را به عنوان سفیر جدید این کشور در بغداد معرفی کرد؛ سفیری که البته قرار است بیشتر در ریاض مستقر باشد تا در بغداد. اما خود نفس تعیین سفیر حاکی از پذیرش شکست در سیاست پیشین و تلاش برای ایجاد فصل نوینی از روابط دارای تنش کمتر با همسایه شمالی از سوی سعودها است.

/ 0 نظر / 15 بازدید