موازنه قوا و تداوم بحران سوریه / پروفسور نادر انتصار

علت تداوم بحران سوریه

به بار من تداوم بحران در کشور سوریه دلایل مختلفی دارد یکی از مهمترین این دلایل را می توان به عدم برتری قابل توجه طرفین بر یکدیگر است تقریباً توازن قوا بین گروه های مختلف مخالف و دولت سوریه برقرار است به این ترتیب که هیچیک از این دو طرف حاضر در بحران نتوانسته اند طی ماه های اخیر از لحاظ نظامی برتری دائمی را به دیگری ایجاد کنند؛ گاهی دولت سوریه موفق می شود که از طریق ارتش و نیروهای امنیتی اش شهری و یا محلی را از دست مخالفان آزاد کند و گاهی مخالفان مناطقی را از زیر دست ارتش سوریه بیرون می آورند. و باید گفت گرچه ارتش سوریه در اکثر اوقات در رویارویی های مستقیم با قوای مخالفان پیروز می شود ولی در سایر مواقع این مخالفان هستند که ارتش سوریه را به عقب رفتن مجبور می کنند.

اما از بُعدی دیگر نیز شاهد وجود موازنه ای مشابه هستیم و آن هم موازنه قوای سیاسی و اجتماعی است یعنی با وجود گروه های سیاسی مختلفی که در سوریه در مقابل دولت بشار اسد به وجود آمده اند، هنوز تعداد قابل ملاحظه ای از گروه های سیاسی و مردمی سوریه از دولت سوریه پشتیبانی می کنند و یا اینکه تمایل چندانی به پشتیبانی از گروه های مختلف از خود نشان نداده اند. همچنین شکاف های عمیقی بین مخالفان دولت سوریه وجود دارد برخی از مخالفان را گروه های افراطی مذهبی و یا طرفدار القاعده تشکیل می دهند، برخی از آنها سنی های ضد علوی هستند و برخی دیگر مخالفانی از گروه های غیرمذهبی و سکولار تشکیل شده اند. در اکثر اوقات این گروههای مخالف دولت سوریه خود اختلافات شدیدی با هم دارند و لذا از این نظر نتوانسته اند بعد از 20 ماه که از بحران سوریه می گذرد اتحاد لازم را با هم فراهم نمایند. مجموعه این زمینه ها و شرایط باعث می شود ایجاد اتحاد و یکپارچگی در بین مخالفین سخت شود و همچنین انتظار این نکته که سایر گروه های حامی دولت و یا بی طرف به سمت مخالفین با این تضادهای شدیدی داخلی که دارند انتظار چندان ساده و منطبق با واقعیت نمی تواند باشد.

حمایت های روسیه از سوریه

یکی از بنادر دریایی مهم برای روسیه در خاورمیانه پایگاه دریایی طرطوس است طبق قرارداری که در سال 1971 میلادی میان اتحاد جماهیر شوروی و دولت سوریه امضا شده بود (این قرارداد همچنان معتبر است) بندر طرطوس به عنوان یک پایگاه دریایی قابل استفاده روس ها درآمد. گرچه کشتی های جنگی روسیه برای استفاده کامل از این بندر احتیاج به گسترش و نوسازی عمده ای در بندر طرطوس دارند ولی این بندر امروزه به عنوان تنها بندر نظامی قابل استفاده روسیه در خاورمیانه به حساب می آید. از این نظر روسیه هنوز این بندر را سمبل مهمی برای احراز وجهه و قدرت بین المللی خود و نیز حضور و نفوذش در خاورمیانه ارزیابی می کند و اگر استفاده از این بندر نظامی از دست روسیه خارج شود، دیگر روسیه پایگاه دیگری در خاورمیانه نخواهد داشت و این از نظر روانی شاید برای روسیه قابل قبول نباشد. اما در خصوص اینکه روس ها تا کجای بحران ادامه خواهند داد باید بگویم اگر مقامات کرملین به این نتیجه برسند که دولت احتمالی آینده سوریه (مخالفین اسد) نیز همان قرارداد 1971 را معتبر خواهد دانست و برای روسیه در آینده سوریه دارای نقش و اهمیت قائل خواهند شد، شاید از پشتیبانی و حمایت فعلی اش از بشار اسد کم کند. ولی بطور کلی اگر روسیه بازنده بحران سوریه شود یا خیال کند که بازنده خواهد شد، از پشتیبانی خود از دولت اسد دست نخواهد کشید.

انتخابات آمریکا و بحران سوریه

در مبارزات انتخاباتی، میت رامنی از سیاست اوباما در قبال سوریه انتقاد کرده است و چند بار گفته بود که دولت وی کمک مستقیم نظامی به مخالفین اسد و ارتش آزادی بخش سوریه را در دستور کار خود قرار خواهد داد. ولی رامنی در چند هفته قبل از انتخابات ریاست جمهوری و بخصوص در مناظره سوم مواضع خود در این خصوص را تغییر داد و به این ترتیب سیاست خارجی کنونی آمریکا در قبال بحران سوریه را مورد پشتیبانی خود قرار داد. البته باید این را به یاد داشته باشیم که میت رامنی در سیاست خارجی شخصی بی تجربه و خام است و شاید بیشتر تحت تاثیر مشاوران خود که اکثراً از افراد افراطی در آمریکا تشکیل شده اند قرار بگیرد و در نتیجه در صورت انتخاب شدنش، یک سیاست ماجراجویانه ای را در مقابل سوریه اتخاذ کند. اما سیاست خارجی باراک اوباما در چارچوب منافع دراز مدت آمریکا در منطقه پایه گذاری شده است و کمتر زیر نفوذ نوسانات ناشی از افراد افراطی موجود در جامعه آمریکا قرار دارد. اما در کل با توجه به واقعیات موجود در ساختارهای تصمیم ساز در سیاست داخلی و خارجی ایالات متحده باید گفت در فردای پس از انتخابات در مواضع و سیاست خارجی آمریکا در خاورمیانه و نیز بحران سوریه تغییرات بنیادین محسوسی ایجاد نخواهد شد.

چشم انداز بحران سوریه

اما در پایان باید بگویم که چشم انداز بحران سوریه مطمئناً روشن نبوده و تاریک است بحرانی که در بیست ماه گذشته سوریه را فلج کرده است و باعث مرگ هزاران نفر شهروند سوری شده است این بحران باعث شکافهای عمیقی در بدنه جامعه سوریه شده است که این شکافها به زودی از بین نخواهند رفت. همچنین با توجه به فرقه گرایی شدید قومی و مذهبی احتمال اینکه سوریه در عمل و نه از نظر حقوقی به یک کشور تجزیه شده تبدیل شود را نباید نادیده گرفت. ما این موضوع را تا حدودی در عراق امروزین می بینیم و خیلی بیشتر در لیبی مشاهده می کنیم همین نفوذ روز افزون گروه های افراطی و یا حتی تروریستی در سوریه در حال ریشه گیری است این ها همگی باعث به وجود آمدن یک سوریه بی ثبات خواهد شد و خون هایی که این وسط ریخته می شود سبب دوری هرچه بیشتر گروه های مخالف و منتقد از یکدیگر می شود که مطمئناً اثرات آن محدود به زمانی کوتاه نشده و همچنین محصور در مرزهای داخلی این کشور باقی نمانده و به همسایگان و منطقه سرایت خواهد کرد کما اینکه حوادث هفته های اخیر لبنان و یا برخی تحولات ترکیه خود گواه این امر است.

هماهنگی و تنظیم: اردشیر پشنگ

/ 0 نظر / 14 بازدید