کرکوک نقطه تفاهم مالکی _ صدر / اردشیر پشنگ

مقتدی روحانی بلندپرواز

مقتدی صدر که فرزند روحانی بلندپایه و برجسته شیعی سیدمحمد صدر است از زمان کشته شدن پدرش به دست نیروهای امنیتی بعثی سعی کرده است تا از یکسو به بازیابی و احیای پیروان و مقلدان پدرش دست زند و از سوی دیگر در جامعه مذهبی عراق که عموماً متاثر از مکتب نجف است با شیوه ای متضاد با این مکتب با ورود در سیاست و عملگرایی در آن بر دایره نفوذ خود بیافزاید. این امر از سال 2003 و پس از خلا قدرت ناشی از سقوط بعثی ها توسط آمریکایی ها روندی صعودی یافته است. و امروزه به رغم جوانی سن مقتدی، وی از جمله با نفوذترین رهبران سیاسی عراق محسوب می شود که حتی آمریکایی ها نیز نهایتاً مجبور به پذیرش این واقعیت شدند.

مالکی؛ ناشناخته اما کاربلد!

اما نوی مالکی که اینک 62 سال سن دارد یکی از کادرهای قدیمی حزب الدعوه اسلامی عراق است که سالها سابقه مبارزاتی با حزب بعث دارد. این فارغ التحصیل رشته ادبیات عرب که از جمله ارادتمندان به آیت الله سیدمحمد باقر صدر (پسرعموی پدر مقتدی صدر) بوده است همواره در طیف رهبران درجه دوم حزب محسوب می شده است. وی که پس از تشکیل شورای معارضین به عضویت آن در آمد. پس از سقوط نظام بعثی به عراق بازگشت و در نگارش پیش نویس قانون اساسی به عنوان یکی از نمایندگان گروههای عرب شیعی ایفای نقش کرد. اما سال 2006 در زندگی مالکی سالی خاص محسوب می شود چرا که افزایش اختلافات کُردها با ابراهیم جعفری نخست وزیر وقت و افزایش تنش سیاسی باعث شد تا اعراب شیعی در میان خود اقدام به تعیین نخست وزیری جدید کنند و در این بین و در میان تعجب همگان مالکی توانست به عنوان کاندیدای حزب الدعوه یک رای بیشتر از عادل عبدالمهدی بدست آورد و در حالی که هنوز چهره ای شناخته شده محسوب نمی شد بر مسند صدارت وزرا تکیه زند.

اما به رغم این وضعیت مالکی بسیار سریع نشان داد که سیاستمداری کارکشته و کاربلد است و در حالکی که پیش بینی می شد عمر دولتش در دوران گذار عراق بسیار کوتاه باشد اما تاکنون توانسته است به رغ مخالفتها و انتقادات سایرین همچنان فرد شماره یک قدرت عراق باقی بماند. شکست ائتلاف وی از ائتلاف العراقیه در انتخابات پارلمانی هم نتوانست خللی در جایگاه وی ایجاد کند.

پیشینه روابط مالکی صدر

اما روابط مقتدی صدر با دولتهای مرکزی عراق بخصوص از زمانی که در سال 2006 نوری مالکی بر مصدر قدرت نشست همواره تنش آلود بوده است. اوج این تنش به سالهای 2007 تا 2009 می رسد در زمانی که شاخه نظامی صدریها تحت عنوان «جیش المهدی» بطور آشکارا به مبارزه مسلحانه با نیروهای آمریکایی در عراق روی آورد در این برهه ارتش نحیف و در حال قوام عراق با فرمان نخست وزیر وقت وارد درگیریهای خونباری با صدری ها شد تا این گروه را خلع سلاح کند. علاوه بر خلع سلاح، چند صد تن از هواداران این روحانی نیز بازداشت شدند و خود صدر نیز برای جلوگیری از بازداشتش توسط قوه قضاییه مجبور به خروج از کشور شد.

اما انتخابات پارلمانی دوم عراق در سال 2010 فرصت مغتنمی برای صدریها بود تا این بار قدرت خود را از طریق صندوقهای رای محک بزنند در انتخاباتی که ائتلاف العراقیه 91 کرسی و ائتلاف دولت قانون به رهبری نوری مالکی 89 کرسی را کسب کردند صدریها نیز در قالب ائتلاف وطنی 70 کرسی را بدست آوردند که از این بین 41 کرسی سهم خود آنها بود.

از این زمان بنای رقابت و کشمکشهای سیاسی طرفین وارد پارلمان شد اما عدم کسب کرسی های لازم برای تشکیل دولت جدید توسط دو ائتلاف اول باعث شد تا عراق وارد یک بن بست سیاسی طولانی مدت شود. نهایتاً این بن بست با طرح پیشنهادی مسعود بارزانی برای تشکیل یک دولت وحدت ملی در سایه انجام برخی تغییرات و کاستن از قدرت نخست وزیری پایان پذیرفت.

همانطور که اشاره شد در این مقطع و در میان تعجب ناظران و تحلیلگران و حتی سایر گروههای سیاسی عراق بین جریان صدر و ائتلاف دولت قانون یک توافق ناگهانی رخ داد تا زمینه لازم برای تشکیل دولت برداشته شود. این توافق با امضای موافقتامه دسامبر 2011 اربیل میان طرفهای مختلف جنبه رسمی تری به خود یافت.

دور جدید تنش صدریها و دولت

اما به رغم وعده های داده شده از سوی نخست وزیر برای افزایش سهم صدری ها به خصوص در پست های امنیتی، در عمل تغییری رخ نداد و در نتیجه یک بار دیگر صدر دوشادوش سایر منتقدین مالکی در برابر وی صف آرایی کردند و حتی اقدام به جمع آوری امضا جهت برکناری نخست وزیر کردند امری که همچنان در حال انجام است و ممکن است نهایتاً اصرار دو طرف بر مواضع فعلی شان با توجه به تعداد کرسی های هر طرف در پارلمان منجر به تغییر نخست وزیر عراق شود. اما با اینحال آنچه که تبدیل به انگیزه اصلی نگارش این نوشتار شد نقطه نظر مشترک هر دوی اینان در خصوص یکی از مهمترین مسائل بحرانزای عراق است.

کرکوک نقطه وصل

عراق کشوری مملو از بحران های متعدد حل نشده و یا در پیش رو است که سرباز زدن گاه هر یک از آنها می تواند تاثیرات بسیار گسترده ای بر سرنوشت و وضعیت این کشور خاورمیانه ای داشته باشد. اما در میان تمامی مسائل و بحرانهای موجود و یا پیش روی عراقی ها تعیین سرنوشت مناطق مورد ادعای گروههای قومی و مذهبی مختلف دارای اهمیت بسیار قابل توجهی دارد. در بین این مناطق کرکوک دارای درجه اهمیت بسیار بالایی است که تعیین سرنوشت آن نه تنها ممکن است تمامیت ارضی عراق را به خطر اندازد بلکه حتی توان ایجاد تغییر در ترتیبات امنیتی منطقه خلیج فارس و خاورمیانه را داراست. از این رو تمامی گروههای عربی عراق که خواهان حفظ تمامیت ارضی این کشور هستند و همچنین در رقابتی رودرو با کردها هستند با خواسته ساکنان شمالی این کشور برای تعیین سرنوشت کرکوک و دیگر مناطق بر اساس ماده 140 قانون اساسی مخالفت می کنند.

این موضع گیری در میان دو رهبر رقیب عرب شیعی عراقی نیز به عنوان یکی از معدود نقاط مشترک محسوب می شود که چنانچه مساله نزدیک و حل آن بغرنج تر شود می تواند یخ مشکلات و انتقادات موجود بین این دو را به نفع منافع ملی کشورشان آب کند. در همین زمینه می توان به مصاحبه تلویزیونی اخیر رهبر جریان صدر با شبکه سومریه اشاره کرد در جایی که صدر تاکید کرد کرکوک شهری عراقی است و به تمامی افرادی که در آن زندگی می کنند تعلق دارد. این اظهار نظر وی کاملا شبیه و موازی دیدگاه مالکی در این خصوص است در زمانی که ماه قبل مالکی در حاشیه جلسه هیات دولت در کرکوک اعلام داشت کرکوک دارای هویتی عراقی است.

چشم انداز پیش رو

به نظر می رسد در میان اختلافات گسترده و بعضاً عمیقی که میان مالکی و مقتدی صدر وجود دارد چنانچه فضای سیاسی این کشور از وضعیت رقابت سیاسی حزبی موجود به رقابت سیاسی قومی تغییر کند به عبارتی دیگر از گفتمان مخالفین و مالکی به گفتمان کُرد –عرب تبدیل شود در این وضعیت شاهد آن خواهیم بود که ائتلاف فعلی کردها، العراقیه و صدر در برابر مالکی شکننده شده و کُردها خود را در برابر ائتلافی شامل گروههای مختلف عربی به رهبری مالکی، علاوی و صدر خواهند دید.

این وضعیت با توجه به صراحت ماده 140 قانون اساسی که کردها بر آن تاکید می کنند و نیز علم به این مساله که احتمال چشم پوشی این گروه از کرکوک بسیار ضعیف و شاید بتوان گفت ناممکن است بسیار پیچیده تر خواهد شد. تعیین سرنوشت کرکوک و موضع دولت مرکزی در برابر ماده 140 قانون اساسی اصلی ترین فاکتور تاثیرگذار کُردها در نزدیکی و مصالحه با دولت و یا گروههای سیاسی دیگر عراق است. امری که تبدیل به معمایی پیچیده شده است که هرگونه پیش بینی در خصوص سرنوشت آن را در زمان کنونی تقریباً ناممکن کرده است.

در نهایت باید گفت چنانچه مساله کرکوک طی روزهای آتی بیش از پیش وارد گفتمان سیاسی عراقی ها شود و کردها بر آن تاکیدی دوچندان نسبت به گذشته داشته باشند در چنین فضایی مالکی فرصت ایجاد تنفسی دوباره خواهد یافت تا در سایه آن صفوف منسجم مخالفین امروزی اش را با نشان دادن خطر بزرگتری بنام تجزیه عراق تضعیف کرده و ائتلاف جدیدی که یکی از نتایج آن تداوم نخست وزیری اش می باشد را ایجاد کند!

/ 3 نظر / 17 بازدید
محمد حسين اكبري

[گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل] بي قرار توام و در دل تنگم گله هاست- ...آه بي تاب شدن عادت كم حوصله هاست- مثل عكس رخ مهتاب كه افتاده در آب؛ در دلم هستي و بين من و تو فاصله هاست- آسمان با قفس تنگ چه فرقي دارد؟ بال وقتي قفس پر زدن چلچله هاست. باز مي پرسمت از مسئله ي دوري و عشق، وسكوت تو جواب همه ي مسئله هاست- با سلام و عرض ادب - وبلاگ جالبي دارين – خوشحال ميشم به سايت منم سر بزنين . موفق وسلامت و پيروز باشين [گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل]