بایدن در بغداد بدنبال چیست؟/ اردشیر پشنگ

روابط آمریکا –عراق
در پاسخ به این سئوال می بایست روابط دو جانبه ایالات متحده و دولت عراق را طی سالها و ماههای اخیر مورد بررسی قرار داد. در میان مسائل و موارد مختلفی که وجود دارد مهمترین مساله موجود در روابط ماههای اخیر دو طرف به چگونگی عملی نمودن معاهده امنیتی 2008 میان دو کشور و کیفیت باقیماندن بخشی از نظامیان آمریکایی در عراق باز می گردد.
امریکایی ها از سال 2003 که به عراق حمله ور شده و نظام بعثی را به کمک متحدین خود سرنگون کردند بیش از 150 هزار نیروی نظامی خود را در مناطق و شهرهای مختلف عراق مستقر ساختند. اعلام انحلال ارتش و ساختار نظامی پیشین عراق توسط پل برمر حاکم موقت آمریکایی در عراق باعث وابستگی فزاینده امنیت عراق به وجود نیروهای خارجی از جمله آمریکایی ها شد .
مقاومت بخشهای وفادار به نظام سابق در کنار تبدیل شدن عراق به کارزار میان القاعده و غربی ها و نیز رقابتهای قدرتهای منطقه ای و همسایه عراق با یکدیگر باعث بی ثباتی و ناامنی بیش از پیش در جای جای عراق (به غیر از مناطق تحت نفوذ حکومت اقلیم کردستان) شد. این مساله در تداوم حضور نیروهای آمریکایی در عراق و همچنین تصویب قطعنامه 1546 برای حضور آمریکایی ها و دیگر نیروهای خارجی تا پایان سال 2008 تاثیر گذار بود؛ بعد از این سال هم فقدان ثبات سیاسی و تداوم ناآرامیها باعث شد تا میان دو کشور عراق و امریکا معاهده ای امنیتی برای باقیماندن بخش عمده نیروهای آمریکایی تا پایان سال 2011 در عراق امضا شود. اینک تنها دو ماه به پایان این معاهده مانده است و امریکایی ها و بیشتر گروههای سیاسی عراق خواهان تداوم حضور بخشی از نیروهای آمریکایی هستند و حتی عراقی ها ماه قبل در کاخ ریاست جمهوری بر سر این ماندن به یک توافق نسبی دست یافتند.
مشکل کجاست؟
اما علیرغم توافق دو طرف برای باقیماندن هنوز بر سر جزئیات این رضایت ضمنی وغیررسمی فعلی توافقی حاصل نشده است هرچند جریان صدر و یکی از گروههای اسلامگرای کُرد بطور رسمی خواهان خروج کامل نیروهای عراقی شده اند اما سایر گروهها و احزاب بر سر ماندن بخشی از نیروها نه تنها مشکلی ندارند بلکه مصّر به آن نیز هستند این گروهها دارای رای اکثریت در پارلمان عراق هستند. اما مهمترین مشکل بحث بر سر چگونگی و کیفیت باقیماندن نیروهای آمریکایی هم از نظر تعداد و هم از نظر قضایی است.
آمریکایی ها که از فردای پایان جنگ جهانی اول به عنوان یکی از دو ابرقدرت نظام بین الملل پا به عرصه وجود نهادند برای بسط قدرت خود و نیز مقابله با شوروی ابرقدرت رقیب، پایگاههای نظامی مختلفی را در نقاط گسترده ای از جهان ایجاد کردند. یکی از بدیهی ترین مسائلی که آمریکایی ها در این پایگاههای مختلف واقع در ژاپن، کره جنوبی، عربستان سعوی، آمریکای لاتین، اروپای غربی، ترکیه و ... همواره بر آن تاکید کرده و آن را بدست آورده اند گرفتن حق مصونیت قضایی برای نیروهای مسلح خود بوده است. این امر در تمامی کشورهایی که دارای پایگاه نظامی آمریکایی بوده اند تا کنون اجرا شده است. اما حال عراقی ها بدنبال این هستند تا به نظامیان آمریکایی که بعد از دسامبر 2011 در عراق باقی خواهند ماند این مصونیت قضایی را ندهند.
ندادن مصونیت قضایی یکی از مهمترین دلایل توافق و اجماع گروههای عراقی بود که ماه قبل به ابتکار جلال طالبانی بدست آمد.
این مساله اما برای آمریکایی ها به هیچ عنوان قابل هضم نیست و آنها نمی خواهند با پذیرش نظر عراقی ها نوعی ایجاد رویه برای دیگر کشورهای جهان که در آنجا پایگاه نظامی دارند ایجاد کنند. این مساله از منظر دیپلماتیک نیز می تواند ضربات جبران ناپذیری به باراک اوباما که سرگرم آماده شدن برای دور بعدی انتخابات ریاست جمهوری است نیز وارد کند. لذا به نظر می رسد دو طرف در خصوص مساله حق مصونیت کاملاً دارای خواستها و منافع متضادی هستند. وضعیتی که دستیابی به یک راهکار سوم را تقریباً ناممکن و یا حداقل بسیار دشوار می کند.
حال به نظر می رسد سفر ناگهانی جو بایدن که همزمان با خروج بخشی از نظامیان آمریکایی در عراق است عمدتاً برای رایزنی با مقامات سیاسی عراق و قبولاندن خواست آمریکایی ها برای گرفتن حق مصونیت قضایی باشد. همانطور که اشاره شد بایدن پیش از این نیز بارها بطور ناگهانی از عراق دیدن کرده بود که اوج این دیدارها به سال گذشته و در زمان حادث شدن بن بست سیاسی 9 ماهه رخ داد؛ امری که بنا به گفته بسیاری از تحلیل گران در خروج عراقی ها از بحران تا حدودی کارگر افتاد و حتی طرح ویژه بارزانی را مشابه و وام گرفته طرح پیشنهادی بایدن ارزیابی می کردند. حال بایدن یکبار دیگر به بغداد آمده است تا ببیند آیا می تواند با استفاده از روابط حسنه خود با برخی مقامات سیاسی عراقی زمینه لازم برای گرفتن حق مصونیت قضایی برای نظامیان آمریکایی را فراهم کند و یا خیر؟ مطمئناً آمریکایی ها به گزینه رای منفی عراقی ها به هیچ عنوان رای مثبت نخواهند داد و تمامی فشارهای سیاسی و ابزارهای لازم را برای قبول درخواستشان به کار خواهند گرفت.
 
 

  تاریخ: ۱۳۹۰/۸/۱۵  

/ 0 نظر / 7 بازدید